SARABIEN (PROVERBS)
Ang kalabasa indi agpamonga i' barantiong.
(A squash will not bear a winter melon)
Ang posil indi aglopok kong ara i' bala.
(The gun will not fire without a bullet.)
Meaning: News will not travel if there is no source.
Ang taong matas anang daplas, kong maglagpak, tigbak.
(A person who climbs too high gets hurt when he falls.)
Meaning: He who exalts himself is humbled.
PATIGEM (RIDDLES)
Tigem-tigem . . .
Digi kaw anay, mapanotsot ako anay. (tingway)
Ang tobig sa miningmining indi ikitaen i' angin. (sabaw i' niog)
Kong selengen sa maraye babai, parapitan mo lalaki. (padi)
Balay nga mabael napopono i' boyon. (simintirio)
Ang kalabasa indi agpamonga i' barantiong.
(A squash will not bear a winter melon)
Ang posil indi aglopok kong ara i' bala.
(The gun will not fire without a bullet.)
Meaning: News will not travel if there is no source.
Ang taong matas anang daplas, kong maglagpak, tigbak.
(A person who climbs too high gets hurt when he falls.)
Meaning: He who exalts himself is humbled.
PATIGEM (RIDDLES)
Tigem-tigem . . .
Digi kaw anay, mapanotsot ako anay. (tingway)
Ang tobig sa miningmining indi ikitaen i' angin. (sabaw i' niog)
Kong selengen sa maraye babai, parapitan mo lalaki. (padi)
Balay nga mabael napopono i' boyon. (simintirio)
GREETINGS & COURTESIES
Maayad nga adlaw Good day/morning
Maayad nga apon Good afternoon
Maayad nga gabi Good evening
Komosta kaw? How are you?
Tagbalay! Is anybody home?
Adios Good bye
Matamang salamat Many thanks
Ara i' anoman /Ara i' sapayan You're welcome
QUESTIONS
Ano imong maliag ikon? What do you mean?
Ayamo ang langit asol? Why is the sky blue?
Inoro kaw magaalin? When are you leaving?
Kano kaw agabot? When did you arrive?
Marasano ang pagtaranemen i' paray? How is rice planted?
Pira ka tao ang agaistar sa imong balay? How many people live
in your house?
Sadin kaw mapakon? Where are you going?
Sino imong ingsasagiap? Whom are you
looking for?
Maayad nga adlaw Good day/morning
Maayad nga apon Good afternoon
Maayad nga gabi Good evening
Komosta kaw? How are you?
Tagbalay! Is anybody home?
Adios Good bye
Matamang salamat Many thanks
Ara i' anoman /Ara i' sapayan You're welcome
QUESTIONS
Ano imong maliag ikon? What do you mean?
Ayamo ang langit asol? Why is the sky blue?
Inoro kaw magaalin? When are you leaving?
Kano kaw agabot? When did you arrive?
Marasano ang pagtaranemen i' paray? How is rice planted?
Pira ka tao ang agaistar sa imong balay? How many people live
in your house?
Sadin kaw mapakon? Where are you going?
Sino imong ingsasagiap? Whom are you
looking for?
MALIAG IKON (DICTIONARY ENTRIES)
apiriran n. star fruit (Avererhoa carambola Linn.)
bogtitinai n. sibling
balinsasayaw n. a grey swift (collocalia franica), the bird that produces the
edible bird's nest, the main ingredient in bird's nest soup.
bakal v. to buy; to purchase. Magabakal ako i' balay. I will buy a house.
Babakalen ko ang balay. I will buy the house.
bakalan v. to buy something for another.
Babakalan ko si Maria i' balay. I will buy Maria a house.
ibakal v. to use a certain amount of money to buy something.
Ibabakal ko i' pagkaen ang koartang ingtao ni Nanay kanaken.
I will use the money that Mother gave me to buy food.
bakal n. buying or purchasing price.
Pira imong bakal i' dan? How much was your buying price of that?
Syn. prisio.
barakalan n. market; trading place.
Syn. palingki, tindan, mirkado.
bakal v. to sell; to vend.
ipabakal v. to sell something.
Ipapabakal ko akeng kaniogan sa Paragua.
I will sell my coconut farm in Paragua.
ingpabakal v. was sold.
Doto sa baybay dorong isdang ingpabakal kainang timprano.
Much fish was sold on the seashore early this morning.
apiriran n. star fruit (Avererhoa carambola Linn.)
bogtitinai n. sibling
balinsasayaw n. a grey swift (collocalia franica), the bird that produces the
edible bird's nest, the main ingredient in bird's nest soup.
bakal v. to buy; to purchase. Magabakal ako i' balay. I will buy a house.
Babakalen ko ang balay. I will buy the house.
bakalan v. to buy something for another.
Babakalan ko si Maria i' balay. I will buy Maria a house.
ibakal v. to use a certain amount of money to buy something.
Ibabakal ko i' pagkaen ang koartang ingtao ni Nanay kanaken.
I will use the money that Mother gave me to buy food.
bakal n. buying or purchasing price.
Pira imong bakal i' dan? How much was your buying price of that?
Syn. prisio.
barakalan n. market; trading place.
Syn. palingki, tindan, mirkado.
bakal v. to sell; to vend.
ipabakal v. to sell something.
Ipapabakal ko akeng kaniogan sa Paragua.
I will sell my coconut farm in Paragua.
ingpabakal v. was sold.
Doto sa baybay dorong isdang ingpabakal kainang timprano.
Much fish was sold on the seashore early this morning.
DIRECTIONS
Anang opisina doto sa amianan i' ang ospital
His/her office is there, north of the hospital.
Ang adlaw agasirak sa sidlangan ig agasalep sa kasaplan.
The sun rises in the east and sets in the west.
Si Pedro agpatindeg i' balay sa bagatnan i' ang simban.
Pedro built a house south of the church.
OTHER EXPRESSIONS
Amos ta ren. Let's go.
Bala ren. What will be will be
Ara i' bali Never mind.
Kong manga sarang . . . If you please . . . .
Patigayon Please
Magakagat ka enged i' imong siko. You will surely bite your elbow.
You will surely regret it.
Anang opisina doto sa amianan i' ang ospital
His/her office is there, north of the hospital.
Ang adlaw agasirak sa sidlangan ig agasalep sa kasaplan.
The sun rises in the east and sets in the west.
Si Pedro agpatindeg i' balay sa bagatnan i' ang simban.
Pedro built a house south of the church.
OTHER EXPRESSIONS
Amos ta ren. Let's go.
Bala ren. What will be will be
Ara i' bali Never mind.
Kong manga sarang . . . If you please . . . .
Patigayon Please
Magakagat ka enged i' imong siko. You will surely bite your elbow.
You will surely regret it.
PAKADLAW
Ang Magilog Nga Bago Akasakay Sa Iroplano
Mi magilog nga bago enged lamang akasakay sa iroplano.
Ta, ang agalepad den ang iroplano, naabiria ang saka
makina. Makon ang saka ilog: "Dia Manong, kong
magtadeng pa ang saka makina, maboay kita enged kaabot
sa Manila."
Mi magilog nga bago enged lamang akasakay sa iroplano.
Ta, ang agalepad den ang iroplano, naabiria ang saka
makina. Makon ang saka ilog: "Dia Manong, kong
magtadeng pa ang saka makina, maboay kita enged kaabot
sa Manila."
Ang Magbayaw
Mi Bantangginio nga magasakay papakon sa Manila. Makon tana
sa anang bayaw nga Cuyonon: "Doy, bantayan mo ang saging. Atin
yan." Ta dayon tana reng losong sa bapor nga magabel pa i' ang
ibang karga. Pagbalik na makon anang bayaw: "Manong ako
ingloloko mo. Kaina pa akeng bantay i' ang saging, ara ko ra
enged nakitang agatin."
Mi Bantangginio nga magasakay papakon sa Manila. Makon tana
sa anang bayaw nga Cuyonon: "Doy, bantayan mo ang saging. Atin
yan." Ta dayon tana reng losong sa bapor nga magabel pa i' ang
ibang karga. Pagbalik na makon anang bayaw: "Manong ako
ingloloko mo. Kaina pa akeng bantay i' ang saging, ara ko ra
enged nakitang agatin."
Agsini si Lolo
Makon ang apo ki lolo na: "Lolo, ika gali agsini. Anonong
sinia imong ingseleng?" Makon da ang lolo: "Wi, makon
Ten Commandments kono. Piro ang litsing pilikola pirming
potol-potol, akeng nakita kaleba pito ka commandment den
lamang."
Makon ang apo ki lolo na: "Lolo, ika gali agsini. Anonong
sinia imong ingseleng?" Makon da ang lolo: "Wi, makon
Ten Commandments kono. Piro ang litsing pilikola pirming
potol-potol, akeng nakita kaleba pito ka commandment den
lamang."
Kong mi kadodogang kamong manga sarabien,
birso, patigem, pakadlaw, o manga ritrato,
padaran indo ra i' patigayon agod kagagapil ta
digi. Sa paaging dia, katitimes kita i' manga
solat o barita sa Cuyonon nga makadodogang sa
ateng arampangen.
birso, patigem, pakadlaw, o manga ritrato,
padaran indo ra i' patigayon agod kagagapil ta
digi. Sa paaging dia, katitimes kita i' manga
solat o barita sa Cuyonon nga makadodogang sa
ateng arampangen.
Kong mi naeelaman kamong makakakadlaw,
padaran indo ra agod kagagapil ta digi. Piro
indi kita agireg i' ang mararaway o kapapasakit
i' leba sa ateng masigkatao.
padaran indo ra agod kagagapil ta digi. Piro
indi kita agireg i' ang mararaway o kapapasakit
i' leba sa ateng masigkatao.
SAMPLE TEXTS IN CUYONON
Ang Magbata sa Kagorangan
Mi magbatang agbisita i' andang parinting masebek. Ang balay i'
ang manga parinting dia doto sa andang omang maite, doro pang
kakaoyan sa andang palibot. Ang magakaratorog sanda ren ang
gabing dato, makon ang bata ki tatay na: "Tay, ako indi kakatorog.
Ang ka rake 'ang namok. Ingkakagat ako." Ang bata midio
katatangis den. Makon ang tatay, "papatayen ko ang kingki agod
indi kita makita." Doto gali, marake ingan ang manga panget
(firefly) Agogiaw ang batang makon, "Tay! Dan sanda reman!
Agadarara pa 'flashlight.!"
Mi magbatang agbisita i' andang parinting masebek. Ang balay i'
ang manga parinting dia doto sa andang omang maite, doro pang
kakaoyan sa andang palibot. Ang magakaratorog sanda ren ang
gabing dato, makon ang bata ki tatay na: "Tay, ako indi kakatorog.
Ang ka rake 'ang namok. Ingkakagat ako." Ang bata midio
katatangis den. Makon ang tatay, "papatayen ko ang kingki agod
indi kita makita." Doto gali, marake ingan ang manga panget
(firefly) Agogiaw ang batang makon, "Tay! Dan sanda reman!
Agadarara pa 'flashlight.!"
Magbagat ngani ang kaapon mi ang dadi
Makon ang ilog: "Manang, anono imong e-mail address?
Agsabat da ang ingpakimanan: "koan@yahoo.com"
Makon da ang nanay (anang idad mi 80 ka dagon den )nga
agapamati: "Dato ayamo mi laket pang yaho?"
Makon ang ilog: "Manang, anono imong e-mail address?
Agsabat da ang ingpakimanan: "koan@yahoo.com"
Makon da ang nanay (anang idad mi 80 ka dagon den )nga
agapamati: "Dato ayamo mi laket pang yaho?"