Ang amo, tenged nga amo ra manda, madasig agdalagan ig dorong ka
mangtas. Maski anonong pono i' kaoy nadadaplasan na. Midio tana tao nga
maite. Anang siki darwa ig darwa ra anang alima. Ang bakoko nga anang
tangay, maski apat anang siki, maski magiwan tana pa i’ padasig, maloyo pa
ra enged ingan. Ta, agapasan tana pa i’ anang balay nga agakapolit sa
anang likod.
Ang darwang dia, agatangayan enged, agatabidan nga pirmi. Mi kaisara,
akakita sanda i’ saka batang. Ta makon ang amo sa bakoko: “Pagona ren.
Magapisdek ako anay. Makamata ako ngani, magatawas ako. Dan indi boay
maabotan ta ka ra.” Agpaoyon dang lagi ang bakoko ay naelaman na nga
maloyo tana manda ingan. Dayon-dayon anang panaw. Maraye-raye ren da
anang naabot, akakita tana i’ pono i' saging nga natomba sa dalan. Ingisip-
isip na pa kong anono anang boboaten sa saging nga dato, agabot den da
ang amo.
“Dia aken,” makon nga lagi ang bakoko sa amo. “Ayamo ren da?” Makon ang
amo. “Ta, ako maman da ang akakita i’ dia,” makon ang bakoko. “Bago daya
kita agatangayan? Tengaen ta ren lamang,” makon ang amo. Ang bakoko,
agpaoyon den lamang ay agareges enged ang amo. Ta, akakita ang amo i’
bitlag nga maman anang inggeret i’ ang pono i‘ ang saging sa tenga. Ta,
datong mapotol den ang saging, makon doman ang amo: “Ang kanaken ang
kaposan nga mi daon.” Ara i' naboat ang bakoko ay ang amo ingbel na ren
ang kaposan. Masigtanem sanda i’ anang parti ig agdayon sanda ren sa
andang papakonan.
Paglebas i’ ang pira ka bolan, balikan anda ang andang tinaneman, ang sa
amo, ega ren. Piro ang ingtanem i' ang bakoko, agpangdaon, ta mi bonga ren
ngani ig loto den. “Tebaen ta ren,” makon ang bakoko. Makon da ang amo,
“Ara kita i’ garab. Sasakaen ko ron lamang. Oologan ta ka ra i’ ang kanimo.”
Piro datong sa o’bong den ang amo, agpataka ren i’ kaen. Ang bakoko
ingologan na lamang i’ ang kolit i’ anang kinaenan nga saging. Ang kaerep
ingan ang bakoko. Anang ingboat, ingbetangan na i’ manga pidpid ig sit ang
pono i’ ang saging. Dayon tanang opot sa daod nga ingpatikeleb.
Aroy, pagpadalosdos manda i’ losong 'ang amo, naigadan tana enged i’ ang
pidpid, naongonan tana pa i’ ang sit. Ingsasagiap na ang bakoko piro indi na
makita. Aggorang tana sa daod nga agapamel i' anang ongon, ta
agabotongbotong da nga makon, “makita ko lamang ang bakokong dan,
kasasalapo tana enged kanaken.”
mangtas. Maski anonong pono i' kaoy nadadaplasan na. Midio tana tao nga
maite. Anang siki darwa ig darwa ra anang alima. Ang bakoko nga anang
tangay, maski apat anang siki, maski magiwan tana pa i’ padasig, maloyo pa
ra enged ingan. Ta, agapasan tana pa i’ anang balay nga agakapolit sa
anang likod.
Ang darwang dia, agatangayan enged, agatabidan nga pirmi. Mi kaisara,
akakita sanda i’ saka batang. Ta makon ang amo sa bakoko: “Pagona ren.
Magapisdek ako anay. Makamata ako ngani, magatawas ako. Dan indi boay
maabotan ta ka ra.” Agpaoyon dang lagi ang bakoko ay naelaman na nga
maloyo tana manda ingan. Dayon-dayon anang panaw. Maraye-raye ren da
anang naabot, akakita tana i’ pono i' saging nga natomba sa dalan. Ingisip-
isip na pa kong anono anang boboaten sa saging nga dato, agabot den da
ang amo.
“Dia aken,” makon nga lagi ang bakoko sa amo. “Ayamo ren da?” Makon ang
amo. “Ta, ako maman da ang akakita i’ dia,” makon ang bakoko. “Bago daya
kita agatangayan? Tengaen ta ren lamang,” makon ang amo. Ang bakoko,
agpaoyon den lamang ay agareges enged ang amo. Ta, akakita ang amo i’
bitlag nga maman anang inggeret i’ ang pono i‘ ang saging sa tenga. Ta,
datong mapotol den ang saging, makon doman ang amo: “Ang kanaken ang
kaposan nga mi daon.” Ara i' naboat ang bakoko ay ang amo ingbel na ren
ang kaposan. Masigtanem sanda i’ anang parti ig agdayon sanda ren sa
andang papakonan.
Paglebas i’ ang pira ka bolan, balikan anda ang andang tinaneman, ang sa
amo, ega ren. Piro ang ingtanem i' ang bakoko, agpangdaon, ta mi bonga ren
ngani ig loto den. “Tebaen ta ren,” makon ang bakoko. Makon da ang amo,
“Ara kita i’ garab. Sasakaen ko ron lamang. Oologan ta ka ra i’ ang kanimo.”
Piro datong sa o’bong den ang amo, agpataka ren i’ kaen. Ang bakoko
ingologan na lamang i’ ang kolit i’ anang kinaenan nga saging. Ang kaerep
ingan ang bakoko. Anang ingboat, ingbetangan na i’ manga pidpid ig sit ang
pono i’ ang saging. Dayon tanang opot sa daod nga ingpatikeleb.
Aroy, pagpadalosdos manda i’ losong 'ang amo, naigadan tana enged i’ ang
pidpid, naongonan tana pa i’ ang sit. Ingsasagiap na ang bakoko piro indi na
makita. Aggorang tana sa daod nga agapamel i' anang ongon, ta
agabotongbotong da nga makon, “makita ko lamang ang bakokong dan,
kasasalapo tana enged kanaken.”
ANG AMO IG ANG BAKOKO
Kong Anono Imong Pagtraratraren sa Gorang-gorang
Ang bakoko i’ na, agapamati ra i‘ ang lilimegen i' ang amo, ara ka
agoanta, ingkagat na ang ikog i' ang amo nga aglapos sa mata i’ ang
daod. “Arey!” makon ang amo nga akaignek i’ lo’bo. Pagbaliskad na i’
ang daod, makon tana, “Aha! dan ka ra gali! Ayamo ingkagat mo
akeng ikog? Ta, ingbetangan mo pa i’ pidpid ang pono' saging?” “Ikaw
maman da ang agona-ona," makon ang bakoko. "Ingkaen mo i‘ obos
ang saging nga maski kanaken da, ta agkon ka ra popopoan mo ako i’
ang kanaken.”
Piro ang amo ang kasilag pa ra enged ingan. Makon tana, “Dadi
tatapanen ta ka enged!” “Ay maayad ngani,” makon da ang bakoko,
“maganipis ako, kasasalet ako maski sadin.” “Beken gali,” makon ang
amo, “sosonogon ta kaw!” “Ay maayad pa ngani dato, magapola-pola
ako, ta mas matinlo ako iselengen. Ako ang dadayawen i’ tao, beken i’
ikaw,” makon ang bakoko.
“Tetekteken ta kaw,” makon doman ang amo. “Dato maman den da
enged ang katinloan, magarake ako ta, tatarabangan ka amen,”
makon ang bakoko. Agisip-isip ang amo. Kakita tana nga marapit
sanda sa soba, makon tana sa bakoko, “Iboboslog ta kaw sa soba.”
“Arey, arey, tangay! Manogon ka ra, malelemes ako!” Makon ang
bakoko. “Gali a!” makon ang amo.
Ta dayon na manda ipotayen ang bakoko ig ingpilak na sa soba.
Ingseseleng na ra nga agtagbeng ang bakoko. Agtikongkong tana sa
kilid i’ ang soba nga agapanolangked. Sa anang pamati, midio ara
tana ra nalipay nga anang tangay nalemes. Malagatlagat i’ maite,
akaignek tana pagtongkaw i' ang bakoko nga agakadlaw kanana.
“Ha, ha, ha, ha! Ikaw ara i’ kalibotan nga ako sa tobig agaistar?” Ta,
midio agasaot-saot pa ang bakoko sa soba. Makon ang Amo: "Iinepen
ko ang tanang tobig sa soba; ta mamara ren ngani, dadakepen ta kaw
ig papatayen." Makon da ang Bakoko: "Ikaw maman da lamang ang
mapapatay. Indi mo ra maobos ang tobig ta, mabobostik imong tian."
Masisilag pa ra andan ang amo, piro naisip na ra nga mapongaw da
gali ingan kong anang tangay ara ren. Ingbatak na ra ang bakoko nga
agalin sa soba. Agdayon sanda ren i’ panaw nga agatangayan pa ra.
agoanta, ingkagat na ang ikog i' ang amo nga aglapos sa mata i’ ang
daod. “Arey!” makon ang amo nga akaignek i’ lo’bo. Pagbaliskad na i’
ang daod, makon tana, “Aha! dan ka ra gali! Ayamo ingkagat mo
akeng ikog? Ta, ingbetangan mo pa i’ pidpid ang pono' saging?” “Ikaw
maman da ang agona-ona," makon ang bakoko. "Ingkaen mo i‘ obos
ang saging nga maski kanaken da, ta agkon ka ra popopoan mo ako i’
ang kanaken.”
Piro ang amo ang kasilag pa ra enged ingan. Makon tana, “Dadi
tatapanen ta ka enged!” “Ay maayad ngani,” makon da ang bakoko,
“maganipis ako, kasasalet ako maski sadin.” “Beken gali,” makon ang
amo, “sosonogon ta kaw!” “Ay maayad pa ngani dato, magapola-pola
ako, ta mas matinlo ako iselengen. Ako ang dadayawen i’ tao, beken i’
ikaw,” makon ang bakoko.
“Tetekteken ta kaw,” makon doman ang amo. “Dato maman den da
enged ang katinloan, magarake ako ta, tatarabangan ka amen,”
makon ang bakoko. Agisip-isip ang amo. Kakita tana nga marapit
sanda sa soba, makon tana sa bakoko, “Iboboslog ta kaw sa soba.”
“Arey, arey, tangay! Manogon ka ra, malelemes ako!” Makon ang
bakoko. “Gali a!” makon ang amo.
Ta dayon na manda ipotayen ang bakoko ig ingpilak na sa soba.
Ingseseleng na ra nga agtagbeng ang bakoko. Agtikongkong tana sa
kilid i’ ang soba nga agapanolangked. Sa anang pamati, midio ara
tana ra nalipay nga anang tangay nalemes. Malagatlagat i’ maite,
akaignek tana pagtongkaw i' ang bakoko nga agakadlaw kanana.
“Ha, ha, ha, ha! Ikaw ara i’ kalibotan nga ako sa tobig agaistar?” Ta,
midio agasaot-saot pa ang bakoko sa soba. Makon ang Amo: "Iinepen
ko ang tanang tobig sa soba; ta mamara ren ngani, dadakepen ta kaw
ig papatayen." Makon da ang Bakoko: "Ikaw maman da lamang ang
mapapatay. Indi mo ra maobos ang tobig ta, mabobostik imong tian."
Masisilag pa ra andan ang amo, piro naisip na ra nga mapongaw da
gali ingan kong anang tangay ara ren. Ingbatak na ra ang bakoko nga
agalin sa soba. Agdayon sanda ren i’ panaw nga agatangayan pa ra.
ISTORIANG MATATAGED
(short stories)
(short stories)
MAMAN DA ENGED ANG BOBOATEN KANIMO i' IMONG BATA
Mi saka nanay, nga kong ayamo, ang kaerep sa anang nanay nga malam den
ig agaapen kanandang magbata. Kong selengen ngani, makokon pa nga
ingaakigan sa anang gorang-gorang nga agsakripisio i' pakolay ig paadal
kanana. Ilam kong ayamo tola'dato anang pagtratar ki nanay na.
Sa anang kaakig, pirmi na lamang ingreregda si nanay na, ingpapabonak i'
andang isapano ig manigpanglimpio sa bilog nga balay.
Ara na ipapasaroa kananda. Ta ang karaenan pa i' ang malam, daod ig
anang irineman, ongot. Maman dia ang nakikitang kostombri i' anang bata.
Mi sang adlaw, nakita na anang batang agakias i' daod. Makon ang nanay sa
anang bata: "Dodoy, ikaw agaiwan?" Makon da ang batang agsabat:
"Inglilimpioan ko ang daod agod kong malam ka ren ngani, maman da akeng
papakaenan kanimo."
ig agaapen kanandang magbata. Kong selengen ngani, makokon pa nga
ingaakigan sa anang gorang-gorang nga agsakripisio i' pakolay ig paadal
kanana. Ilam kong ayamo tola'dato anang pagtratar ki nanay na.
Sa anang kaakig, pirmi na lamang ingreregda si nanay na, ingpapabonak i'
andang isapano ig manigpanglimpio sa bilog nga balay.
Ara na ipapasaroa kananda. Ta ang karaenan pa i' ang malam, daod ig
anang irineman, ongot. Maman dia ang nakikitang kostombri i' anang bata.
Mi sang adlaw, nakita na anang batang agakias i' daod. Makon ang nanay sa
anang bata: "Dodoy, ikaw agaiwan?" Makon da ang batang agsabat:
"Inglilimpioan ko ang daod agod kong malam ka ren ngani, maman da akeng
papakaenan kanimo."
Midio akaignek ang nanay sa sabat i' anang bata. Anang painoino
midio ingabotan i' galem nga madamel ingan.Nabong anang olo ig
naisip na dading makon sa anang sadili: "Aroy, dia gali maman da ang
boboaten kanaken i' akeng bata magmalam ako ron ngani."
Ingtakan tana i' isip kong marasano anang pagpatadleng i' ang tanang
kakiloan nga anang naboat. Naisip na nga ara 'iba kong beken i'
magteles tana i' anang kostombri ig magpakatandes ki nanay na.
Agamatamat tana ren i' bailo i' anang pagtrarataren sa anang nanay:
Ingpilak na ren ang daod ig ang ongot. Ta ingpapasaro na ren anang
nanay kanandang magbata. Ig agpakitao tana i' patawad ki nanay na.
Naelaman na nga osto anang ingboat datong makita na anang batang
agpilak i' ang daod nga ingsisimpan andan para kanana.
midio ingabotan i' galem nga madamel ingan.Nabong anang olo ig
naisip na dading makon sa anang sadili: "Aroy, dia gali maman da ang
boboaten kanaken i' akeng bata magmalam ako ron ngani."
Ingtakan tana i' isip kong marasano anang pagpatadleng i' ang tanang
kakiloan nga anang naboat. Naisip na nga ara 'iba kong beken i'
magteles tana i' anang kostombri ig magpakatandes ki nanay na.
Agamatamat tana ren i' bailo i' anang pagtrarataren sa anang nanay:
Ingpilak na ren ang daod ig ang ongot. Ta ingpapasaro na ren anang
nanay kanandang magbata. Ig agpakitao tana i' patawad ki nanay na.
Naelaman na nga osto anang ingboat datong makita na anang batang
agpilak i' ang daod nga ingsisimpan andan para kanana.
Ang Agadakep I’ Koday
Pademdem lamang, ang koday, parinti’ ang alimango ig tarawis, layog-layog,
getgetay, kalasagan, tagaykoy, dawat goyod; Ang ingkokon nga kong sa Inglis,
crustaceans Ang tagalongon makakonkon i’ang goyod piro ara ikakaena tenged
makailo ig mapapatay ka enged kong makaen mo..
Ang koday ig ang alimango parihong beken i’ sa dagat agaistar. Piro ang koday,
kong ikompara sa alimango, mamara’ dindin ang ingaanasan sa alimango.
Kadangmitan ang koday sa manga bangalog nga marapit pa ra sa ingiiligan i’
tobig, sa kanipan o kong sadin ang logta marameg nga pirmi.
Ang Sarading
Kong masambit ngani ang koday, dan ang sarading agadason dang lagi
isangbiten. Darwa lamang akeng naeelaman nga sistima’ pagberelen i’ koday: sa
sarading nga maman ang kadangmitan o pagkali’ ang anas i’ koday kong kamo
pariho sa akeng kadengan-dengan nga si Tobay. Nadedemdeman ko si tangay
Tobay nga kong indi agsot sa anang sarading ang koday, sa pira ren ka bisis na
isokoban i’ sarading, dan sa anang kaerep, dayong bel i’ anang pala sa kaerep ig
indi na enged itegkan asta makali na ang koday nga dato.
Piro, magabalik ako anay sa pagsarading i’ koday. Dan ang sarading ‘ koday,
kawayan. Ang kawayan ingpopotolpotol nga songgo. Tag saka boko ang kada
sarading. Manigpili kaw i’ kawayan nga malalabeg-labeg da ang ingeelangan i’ang
boko. Ta dan, magalin sa anang baba’ ang kawayan, manga saka dapal anang
raye, inglalagadian i' maite nga bebetangan i’ ang pamisik-pisik i' ang sarading. Sa
kaposan i’ang pamisik-pisik mi agaigot nga pakawil sa lobot nga maite i’ ang
songo sa mi boko.
Kong simpan den ang sarading, dan magasagiap den i’ anas i; koday nga osto-
osto lamang isokoban i’ ang sarading. Piro dan ririparaen mo ra nga anas manda
i' koday, beken i'ang biriran. Ang biriran midio ra koday piro ara ibebela ay kabay
agakaen i' maboring. Maeelamn mo nga biriran sa tai nga iba' maite sa koday.
Makasokob don ngani, magaelat ka ren da lamang nga magasot sa sarading ang
koday. Magapamasibasi ka ren lamang nga kong magdaplas sa songgo, madapay
na ang pamisikpisik ig makakalado ang koday. Dan kong magpamo’wa makikita
mo rang lagi kong agpisik ig mi nadakep nga koday. Dan ang koday, kadangmitan
agaloa kong gabi. Kong kaisan maski adlaw agaloa ra. Animan sa agapanarading
nga marake anang ingsokob nga sarading, akapapamo’wa ra sa sirem ig sa
aromanen.
Dan mi manga koday da nga kaleba, akaagem den i’ang ingpisikan i’ ang sarading
piro ara nakalado; animan, midio akaelam den da agpalikay sa sarading, maski ka
pira ren isokoban. Dan mariripara mo ra nga andang anas midio mababael sa iba
ta mabebel lamang kaleba kong kalien.
Ang Sarading Ministir Ipaenan?
Ara ipapaeni ang sarading, tenged nadadakep ang koday kong madapay ang
papisik magloa ren ngani sa andang anas. Dan magaloa enged basta beken i’
tagororan. Saka anas saka sarading. Ig kada anas, dan saka koday da lamang
enged. Animan kong naliliag nga makasarading i’ marake-rakeng koday, ministir
magboat ka ra’ marakeng sarading nga isosokob sa marakeng anas. Beken da’
tanang ingsokob nga sarading mi’ bo’wa kaw. Marake ren ang katengan sa
ingsokob. Kadangmitan minos sa katengan imong masasarading nga koday. Ta
magaisip ka ra kong pira enged ka bilog nga sarading imong mapapasan sa saka
sako. (Ang sarading i’ koday nagagamit da sa pagsarading i’ tabangka nga saka
klasi’ isda sa dagat nga mi anas.)
Kanodaya, ang manga bata kami pa, madelem-delem pa, agapamo’wa kami ren.
Dian sa porantok sa lansangan, marapit sa bangalog, mi kanipan nga maite. Ta
marake ra’ maite ang anas i’ koday. Makapamo’wa kami ngani, dan agairistorian
kami pa’ ang natetenged sa ameng bo’wa. Kong kaisan ngani, ingbobolang amen
pa ameng koday. Indiboay da lamang dia ay tanan kami manigoroli rang lagi ay mi
iskoila, ta magaparamaw pa. Dia maboay den ingan, ara pa’ radio sa Cuyo. Ara
pa ngani’ korinti. Animan masigimo i’ karawat ig mapapanglingat-lingatan.
Ang Pagkaraenen I’ Koday
Dan ang koday ingpapawaswas anay i’ kinaen. Ay indi ta ra maelaman kong
anono ang kinaenan. Dan ingtitimes sanda sa lata (agod indi anda madaplas ay
madanleg) i’ pira ka adlaw, ingbabaogan anay i’ niog agod magatambek pa ig
matetelesan ang kinaen i’ sigoradong malimpio. Bago pa loloton. Midio dato dadi
napapangalamoan ko pa ang ka amot i’ ang koday nga ingloto sa gata ig mi laket
nga balonggay o tagabang, tangbo, Kong kaisan inggagarapil ang tanan nga dan.
Magasarorot ako pa ra andan i’ ang tasik Kong mademdeman ko.
Kong mi dian kanindong mi kasosogpat sa insolat nga dia; kong akaagi kamo ra’
ang agapanarading i’ koday, pasolat kamo lamang agod kagagapil ta
ra. By fpt
Pademdem lamang, ang koday, parinti’ ang alimango ig tarawis, layog-layog,
getgetay, kalasagan, tagaykoy, dawat goyod; Ang ingkokon nga kong sa Inglis,
crustaceans Ang tagalongon makakonkon i’ang goyod piro ara ikakaena tenged
makailo ig mapapatay ka enged kong makaen mo..
Ang koday ig ang alimango parihong beken i’ sa dagat agaistar. Piro ang koday,
kong ikompara sa alimango, mamara’ dindin ang ingaanasan sa alimango.
Kadangmitan ang koday sa manga bangalog nga marapit pa ra sa ingiiligan i’
tobig, sa kanipan o kong sadin ang logta marameg nga pirmi.
Ang Sarading
Kong masambit ngani ang koday, dan ang sarading agadason dang lagi
isangbiten. Darwa lamang akeng naeelaman nga sistima’ pagberelen i’ koday: sa
sarading nga maman ang kadangmitan o pagkali’ ang anas i’ koday kong kamo
pariho sa akeng kadengan-dengan nga si Tobay. Nadedemdeman ko si tangay
Tobay nga kong indi agsot sa anang sarading ang koday, sa pira ren ka bisis na
isokoban i’ sarading, dan sa anang kaerep, dayong bel i’ anang pala sa kaerep ig
indi na enged itegkan asta makali na ang koday nga dato.
Piro, magabalik ako anay sa pagsarading i’ koday. Dan ang sarading ‘ koday,
kawayan. Ang kawayan ingpopotolpotol nga songgo. Tag saka boko ang kada
sarading. Manigpili kaw i’ kawayan nga malalabeg-labeg da ang ingeelangan i’ang
boko. Ta dan, magalin sa anang baba’ ang kawayan, manga saka dapal anang
raye, inglalagadian i' maite nga bebetangan i’ ang pamisik-pisik i' ang sarading. Sa
kaposan i’ang pamisik-pisik mi agaigot nga pakawil sa lobot nga maite i’ ang
songo sa mi boko.
Kong simpan den ang sarading, dan magasagiap den i’ anas i; koday nga osto-
osto lamang isokoban i’ ang sarading. Piro dan ririparaen mo ra nga anas manda
i' koday, beken i'ang biriran. Ang biriran midio ra koday piro ara ibebela ay kabay
agakaen i' maboring. Maeelamn mo nga biriran sa tai nga iba' maite sa koday.
Makasokob don ngani, magaelat ka ren da lamang nga magasot sa sarading ang
koday. Magapamasibasi ka ren lamang nga kong magdaplas sa songgo, madapay
na ang pamisikpisik ig makakalado ang koday. Dan kong magpamo’wa makikita
mo rang lagi kong agpisik ig mi nadakep nga koday. Dan ang koday, kadangmitan
agaloa kong gabi. Kong kaisan maski adlaw agaloa ra. Animan sa agapanarading
nga marake anang ingsokob nga sarading, akapapamo’wa ra sa sirem ig sa
aromanen.
Dan mi manga koday da nga kaleba, akaagem den i’ang ingpisikan i’ ang sarading
piro ara nakalado; animan, midio akaelam den da agpalikay sa sarading, maski ka
pira ren isokoban. Dan mariripara mo ra nga andang anas midio mababael sa iba
ta mabebel lamang kaleba kong kalien.
Ang Sarading Ministir Ipaenan?
Ara ipapaeni ang sarading, tenged nadadakep ang koday kong madapay ang
papisik magloa ren ngani sa andang anas. Dan magaloa enged basta beken i’
tagororan. Saka anas saka sarading. Ig kada anas, dan saka koday da lamang
enged. Animan kong naliliag nga makasarading i’ marake-rakeng koday, ministir
magboat ka ra’ marakeng sarading nga isosokob sa marakeng anas. Beken da’
tanang ingsokob nga sarading mi’ bo’wa kaw. Marake ren ang katengan sa
ingsokob. Kadangmitan minos sa katengan imong masasarading nga koday. Ta
magaisip ka ra kong pira enged ka bilog nga sarading imong mapapasan sa saka
sako. (Ang sarading i’ koday nagagamit da sa pagsarading i’ tabangka nga saka
klasi’ isda sa dagat nga mi anas.)
Kanodaya, ang manga bata kami pa, madelem-delem pa, agapamo’wa kami ren.
Dian sa porantok sa lansangan, marapit sa bangalog, mi kanipan nga maite. Ta
marake ra’ maite ang anas i’ koday. Makapamo’wa kami ngani, dan agairistorian
kami pa’ ang natetenged sa ameng bo’wa. Kong kaisan ngani, ingbobolang amen
pa ameng koday. Indiboay da lamang dia ay tanan kami manigoroli rang lagi ay mi
iskoila, ta magaparamaw pa. Dia maboay den ingan, ara pa’ radio sa Cuyo. Ara
pa ngani’ korinti. Animan masigimo i’ karawat ig mapapanglingat-lingatan.
Ang Pagkaraenen I’ Koday
Dan ang koday ingpapawaswas anay i’ kinaen. Ay indi ta ra maelaman kong
anono ang kinaenan. Dan ingtitimes sanda sa lata (agod indi anda madaplas ay
madanleg) i’ pira ka adlaw, ingbabaogan anay i’ niog agod magatambek pa ig
matetelesan ang kinaen i’ sigoradong malimpio. Bago pa loloton. Midio dato dadi
napapangalamoan ko pa ang ka amot i’ ang koday nga ingloto sa gata ig mi laket
nga balonggay o tagabang, tangbo, Kong kaisan inggagarapil ang tanan nga dan.
Magasarorot ako pa ra andan i’ ang tasik Kong mademdeman ko.
Kong mi dian kanindong mi kasosogpat sa insolat nga dia; kong akaagi kamo ra’
ang agapanarading i’ koday, pasolat kamo lamang agod kagagapil ta
ra. By fpt
Sa manga agkorolay den sa lansangan o siodad, sa manga timpong dia
kaleba, ang arampangen natetenged sa panarading i’ koday, beken den i’
ordinariong arampangen. Kabay dan ngani, ang karakean indi ren kaelam
kong anono ang koday. Ilam ngani kong sa dadi, mi agakaraen pa o
agabaraligia pa’ koday. Piro kaleba sa kababarioan ig sa manga logar sa
Paragua o sa kapoporoan, agaoso pa ra dia. Maambeng lamang sa
akeng pamati kong mademdeman ko ang manga inagian nga dia. Para sa
manga Cuyonon nga ara ren kaagi’ ang manga boroaten nga dia, kaleba
matinlo ra nga maelama indo ang aglelebas nga parti’ ateng kaogalian or
pagparangaboien nga Cuyonon. Agapasalamat kami ra ki Bert Padon nga
taga Bakaw, Dumaran, Palawan. Nasangbit na ang koday anang
pagpakigampang ki Phebe Abis ang February 19, 2000. Animan akaisip
akong magsolat i' akeng inagian datong bata ako. Salamat, Bert. fpt
kaleba, ang arampangen natetenged sa panarading i’ koday, beken den i’
ordinariong arampangen. Kabay dan ngani, ang karakean indi ren kaelam
kong anono ang koday. Ilam ngani kong sa dadi, mi agakaraen pa o
agabaraligia pa’ koday. Piro kaleba sa kababarioan ig sa manga logar sa
Paragua o sa kapoporoan, agaoso pa ra dia. Maambeng lamang sa
akeng pamati kong mademdeman ko ang manga inagian nga dia. Para sa
manga Cuyonon nga ara ren kaagi’ ang manga boroaten nga dia, kaleba
matinlo ra nga maelama indo ang aglelebas nga parti’ ateng kaogalian or
pagparangaboien nga Cuyonon. Agapasalamat kami ra ki Bert Padon nga
taga Bakaw, Dumaran, Palawan. Nasangbit na ang koday anang
pagpakigampang ki Phebe Abis ang February 19, 2000. Animan akaisip
akong magsolat i' akeng inagian datong bata ako. Salamat, Bert. fpt
KODAY:
ISTORIANG INDI KO ENGED MALIPATAN
Pareten o Indi--Matod Enged.
Mi kaisara, agpangliton ako sa akeng libayen sa Paragua.
Anang homestead marapit lamang sa baybay. Ang karapitan
nga kamalay kanana, distansia i' darwa ka ogiaw; maliagikon,
magaogiaw kaw i' ka darwa bago pa mi magasabat kanimo.
Ang sirem den, makon akeng libayen: "Manang, maliag kaw
agtabid doto kanda Dolores?" Makon ako ra, "Magaiwan kita?"
"Magapaparti kita i' andang loat nga tinamis."
Ang kanda Dolores nga dato, apat ka manga pamalaybalay
nga magpararinti; agararapitan. Naripara kong lagi nga sa
pagtetengan i' ang apat ka balay nga dato, mi batang (kaoy
nga natomba) nga mabael ingan; ang saka kaposan agabaga
ig aso-aso.
Magdason nga Birnis, agbalik kami kanda Dolores. Agatariti pa
pagabot amen doto. Ta ang batang nga agabaga.pa ra,
ingpasirongan anda i' ang daon i' badiang agod indi
mapogdaw. Ta, agaaso-aso pa ra.
"Ang batang nga daya mi totod agod ang aso magatabog i'
namok?" Agpakiman ako sa akeng libayen. "Beken." Makon
da anang sabat. "Dan agod beken i' magasto i' posporo."
Magakadlaw ako andan piro mapatirapan ko akeng libayen,
midio beken da i' intrimis anang paglilimegen nga dato.
Akangirit ako ron lamang. Naisip ko nga sa manga lansangan
nga mababael, ang posporo ingpapanao lamang i' ang manga
kandidato kong marapit den ngani ang iliksion.
Matod da gali manda dato ay magalagted pa i' ang sobang Ilian
magabakal lamang i' posporo. Mas maaples ang magbel den
lamang i' baga sa batang. Ta, ang palito paman inggagamit
nga patad kong agakararawat sanda i' posoy (baraha) kong
beken pa i' tag kakasoy.
Akeng pamati ang oras nga dato midio agbalik ako i' sanggatos
ka dagon sa timpong ang pagparangaboien ang ka simpli pa
ingan.
Paglebas i' manga darwa ka dagon, akeng paglekas,
agaampang kami i' akeng libayen ta nademdeman ko anang
manga kamalay nga dato. Agpakiman ako: "Ang batang anda
Dolores mi sindi pa?"
Makon da akeng libayen: " roy, ara ren. Ang ka boay deng
dato; napogdaw den." "Ta agiwan sanda? Aggoyod doman i'
batang sa andang pagtetengan?"
"Ara. Agsagiap sanda i' saka batang doman. Ta andang
manga balay ingpanggabot dayon anda ipatindeg marapit sa
batang."
Pagkabati ko i' dato, ara ako ron da enged ka egtem i' akeng
karadlawen. Naisip ko nga kong dia ibarita ko sa taga ibang
logar, ara enged i' magaparet. Piro dia matod; ara i' pasobra
fpt.
Pareten o Indi--Matod Enged.
Mi kaisara, agpangliton ako sa akeng libayen sa Paragua.
Anang homestead marapit lamang sa baybay. Ang karapitan
nga kamalay kanana, distansia i' darwa ka ogiaw; maliagikon,
magaogiaw kaw i' ka darwa bago pa mi magasabat kanimo.
Ang sirem den, makon akeng libayen: "Manang, maliag kaw
agtabid doto kanda Dolores?" Makon ako ra, "Magaiwan kita?"
"Magapaparti kita i' andang loat nga tinamis."
Ang kanda Dolores nga dato, apat ka manga pamalaybalay
nga magpararinti; agararapitan. Naripara kong lagi nga sa
pagtetengan i' ang apat ka balay nga dato, mi batang (kaoy
nga natomba) nga mabael ingan; ang saka kaposan agabaga
ig aso-aso.
Magdason nga Birnis, agbalik kami kanda Dolores. Agatariti pa
pagabot amen doto. Ta ang batang nga agabaga.pa ra,
ingpasirongan anda i' ang daon i' badiang agod indi
mapogdaw. Ta, agaaso-aso pa ra.
"Ang batang nga daya mi totod agod ang aso magatabog i'
namok?" Agpakiman ako sa akeng libayen. "Beken." Makon
da anang sabat. "Dan agod beken i' magasto i' posporo."
Magakadlaw ako andan piro mapatirapan ko akeng libayen,
midio beken da i' intrimis anang paglilimegen nga dato.
Akangirit ako ron lamang. Naisip ko nga sa manga lansangan
nga mababael, ang posporo ingpapanao lamang i' ang manga
kandidato kong marapit den ngani ang iliksion.
Matod da gali manda dato ay magalagted pa i' ang sobang Ilian
magabakal lamang i' posporo. Mas maaples ang magbel den
lamang i' baga sa batang. Ta, ang palito paman inggagamit
nga patad kong agakararawat sanda i' posoy (baraha) kong
beken pa i' tag kakasoy.
Akeng pamati ang oras nga dato midio agbalik ako i' sanggatos
ka dagon sa timpong ang pagparangaboien ang ka simpli pa
ingan.
Paglebas i' manga darwa ka dagon, akeng paglekas,
agaampang kami i' akeng libayen ta nademdeman ko anang
manga kamalay nga dato. Agpakiman ako: "Ang batang anda
Dolores mi sindi pa?"
Makon da akeng libayen: " roy, ara ren. Ang ka boay deng
dato; napogdaw den." "Ta agiwan sanda? Aggoyod doman i'
batang sa andang pagtetengan?"
"Ara. Agsagiap sanda i' saka batang doman. Ta andang
manga balay ingpanggabot dayon anda ipatindeg marapit sa
batang."
Pagkabati ko i' dato, ara ako ron da enged ka egtem i' akeng
karadlawen. Naisip ko nga kong dia ibarita ko sa taga ibang
logar, ara enged i' magaparet. Piro dia matod; ara i' pasobra
fpt.
